RSS

Author Archives: Koro

2020-Koronabirus-Working class

 
Utzi iruzkina

Posted by on 2020/03/29 in Koronabirus

 

2020-Koronabirus-Historia-Efemeridea: 1960ko martxoaren 22an, Agirre hil zen

Jose Antonio Agirre
Agirre Lekube lehendakaria (cropped).jpg

Efemerideak kontsultatu ditut… klasean bageunde bezala… Igandea da eta ez gaude klasean… Bihar ez da igandea izango, baina era berean ez gara klasean egongo… Animo, peña! https://efemerideak.wordpress.com/2020/03/22/martxoaren-22a/

Nik ez nuen urtebetertik oraindik… Egun ematen ari garen gaian kokatzen gara juxtu-juxtu, 10. gaian: Diktadura frankistaren finkapena eta krisialdia (1959-1975). Agirrek ez zuen, beraz, frankismoa berehala eraitsiko zen itxaropenik izan…

1960Jose Antonio Agirre lehendakaria hil zen (j. 1904).

Agirre, 1933ko Aberri Egunean, Donostiako Atotxako futbol zelaian, EAJk antolaturiko hitzaldian.

1937ko uztailean ihes egin zuen Agirrek Euskaditik eta hemendik hara ibili zen Europa eta Amerikan zehar. Familia ere berarekin eramango du erbestera eta Parisen hilko da esan dugun datan. Hau da gutxi gorabeherako kronologia bat:

  • 1937- Abuztua izan zen gudariek, frankistez inguraturik, amore eman zuten azken unea. Agirre agurra idatzi eta Santanderrera joan zen, gero abioiez Biarritzera iristeko. Eusko Gudarostearen Negus abioia erabili zuen horretarako. Emaztea eta alaba zituen han zain, Eusko Jaurlaritzak emakume, agure eta haurren ebakuazioa dekretatu baitzuen aurrez. Katalunian egotzi zen hasieran, Pedralbesetik gertu zegoen egoitza batean eta Eusko Gudarostearen buru izaten jarraitu zuen.
  • 1939-Otsailaren 4a zen muga gainditu zuen data, Kataluniako presidentea zen Companysekin batera. Haiekin batera joan ziren Pariserantz Manuel Irujo, Julio Jauregi eta Josep Tarradellas beste batzuekin batera. Lehendakariak 150.000 euskal errefuxiatuei jarri zien arreta, baina berehala hasi zen II. Mundu Gerra eta Eusko Jaurlaritzak Frantzia eta Ingalaterrari eskaini zien laguntza.
  • 1940-Agirre Parisetik atera zen De Pannerantz (Belgika), Dunkerquetik 15 km-tara. Seme berri bat zuen, 1938an jaioa, eta familiarekin egoteko gogo bizia zuen, baina II. Mundu Gerraren hasierako gudu garrantzitsuen erdian elkartu behar izan zuen familiak. Naziek Frantzia eta Belgikaren aurka egin zuten erasoak Agirre eta berarekin zihoazen euskaldunak muga oinez pasaraztea bultzatu zituen, Frantziara, eta bonbardaketa haietako batean, arreba hil zitzaion, Enkarna. Emaztea, berriz, atxilotu zuten, espia zela salaketapean. Taldeari arrisku gutxien eragiteko, Agirre bakarrik joan zen Bruselara hasieran eta Berlinera gero. Denek Londresen dagoela uste duten unean, naziei ihes egiteko toki hoberena Alemania dela pentsatzen du. Kotxez joan zen ekainaren 1ean Bruselara. Berarekin zihoazen kataluniar senar-emazte bat eta euskal jesuita bat, eta komentu batean errefuxiatu ziren. Bruselatik Anberesera trenez joan zen eta bere familia Lovainan geratu zen. Panamako kontsulak eskuratu zion dokumentazio faltsua eta José Andrés Alvarez Lastra panamarra bilakatu zen, solteroa eta abokatua. Bibotea luzatzen uzten du eta betaurrekoak erabiltzen ditu itxuraldatzearren. GESTAPOk berak eskainiko dio Alemaniarantz bidaiatzeko baimena identitate honen pean ezkutatzen zen Agirreri. Belgika utzi aurretik, Lovainara joan zen familia agurtzeko eta haiekin pasatu zituen Eguberriak.
  • 1941-Trena hartu eta Hanburgora joan zen. Handik, berriz, Berlinera eta penalidade franko biziko ditu han. Martxoaren 1ean etorriko zaizkio emaztea eta bi seme-alabak, hauek ere beste nortasun bat hartuta. AEBetara joateko helburua dute, baina familiak lanak izango ditu hori lortzeko. Maiatzaren 23an, Berlindik atera eta kostaldera abiatu ziren Göteborg (Suedia) aldera. Hantxe egon ziren uztailaren 31ra arte, Vasaholm izeneko merkataritza-ontzirako pasajea lortu zuten arte. Baina, ontziak ez zituen AEBetara eraman, ez, Rio de Janeirora baizik. Brasildik Uruguaira joan ziren eta José Andrés Alvarez Lastra izateari utzi eta berriro izan zen Agirre lehendakaria. Prentsa du zain eta erbesteratutako euskaldun pila. Hango legebiltzarrak ongietorria egin zion eta Barne eta Kanpo ministroak egin zioten harrera. Urriaren 16an, Buenos Airesen zen eta han ere harrera izugarria izan zuen, presidentea bera tartean. Washingtonen iritzia diskrezio gehiago behar zela zen eta Trinidad, Puerto Rico eta Miamitik barnera ibili zen bakar-bakarrik abioiez. Emaztea eta seme-alabak, berriz, New Yorkera joan ziren zuzenean. Miami, Filadelfia eta azaroaren 6ra arte ez zen Agirre New Yorkera iritsi. Columbia unibertsitatean egingo du lan, Historiako irakasle eta New Yorken jarraituko du 1946ra arte. Bidaia ugari egingo du politiko bezala eta erbesteratzearen zailtasun handienak bukatu direla dirudi.
  • 1942-Maiatzean bukatuta zuen “De Guernica a Nueva York pasando por Berlín” liburua. Uda eta udazken artean Latinoamerikan zehar ibili zen: Guatemala, Panamá, Mexiko, Peru, Txile, Argentina, Uruguay, Venezuela, Kolonbia, Brasil, Bolivia, República Dominicana eta Kuba. Hitzaldiak eman zituen unibertsitate askotan eta euskaldunen erbesteratzeak antolatzen aritu zen. 1943an jaio zen bere hirugarren semea.
  • 1945-Parisera etorri zen AEBetako militar hegazkin batean. Londresera ere bidaiatu zuen eta Euskal Gobernuarekin bildu zen.
  • 1946-Europara itzuli zen betirako. Donibane Garazin bizi zen hilabete batzuetan, baina Parisen ezarri zen azkenean. Maiz bidaiatu zuen Latinoamerikara.
  • 1951ko uztailaren 3an, frantziar gobernuak 48ko epea eman zion Eusko Jaurlaritzari egoitza uzteko, Francoren esku utzi behar baitzuten. Lehendakariak bizitokiz aldatu behar izan zuen eta Latinoamerikako euskaldunek bidalitako diruz finantzatuko zen etxe batean instalatu zen.
  • 1954-Berriro bisitatu zituen Venezuela, Mexico, La Habana, New York eta Washington. Hurrengo urtean, Uruguai, Argentina eta Txile.
  • 1956-Irailaren 23tik urriaren 1era bitartean egin zen Munduko Euskal Kongresua Parisen eta Lehendakariak Eusko Jaurlaritzaren jarduna aurkeztu zuen, 1936an jaio zenetik egun horretaraino.
  • 1960-Bularreko angina batek jota, 1960ko martxoaren 22an, 56 urte zituela, zendu zen Agirre Lehendakaria Parisen. Zeharo hunkitu zituen euskaldun eta mundu osoko demokrata guztiak Agirreren heriotzak. Gorpua Parisetik Donibane Lohitzunera eraman eta han, Monzondarren etxean, hil-kapera jarri zuten. Hilaren 28an, hileta-elizkizunen ondoren, ehortzi zuten. Francoren debekua hautsi eta Euskal Herri osoak eman zion azken agurra, gizarte-estamentu guztiak bertan ordezkaturik zirela, «euskal balioen enbaxadore onenari, porrot eginda ere duintasuna erakutsi zuen borrokalari handiari, askatasunaren etsaiak beste areriorik izan ez zuen lagunari».

Agirre Lehendakaria 1939an.

ITURRIAK:

 

2020-Koronabirus-La historia se repite?

img-20200320-wa0012

Ez da lehenengoz horrelako zerbait gertatzen…, baina horren gainetik geundela uste genuen, hobeto prestatuta… Ta… kaka!

Joango da hau ere, aurrekoak bezala, eta txikizioak geratuko zaizkigu ez arlo gutxitan… eta historian artxibatuko dugu…

Eta aurrera! Larga vida al rock&roll!

 

2020-Koronabirus-Hautaprobak atzeratuta

Hementxe azken albisteak: Atzeratuta! Noiz arte? Nork daki?

Zorte on eta eutsi goiari!

 

2020-Girls

Girls

 

2020-Damasa Agirregabiria (Wikipedia)

DamasaAgirregabiriaandErrekartetxo.jpg

Damasa Agirregabiria (Itziar, Deba, Gipuzkoa) aurrenekotako emakumezko harri-jasotzailea izan zen. 1910. hamarkadan jaio zen eta ezer gutxi dakigu berataz, Errekartetxorekin batera ateratako argazkia salbu.

Argazkia

Lasturko festetan 8 arroako harria (100 kilogramo) jaso zuen 1936 urtean eta argazkia atera zioten Errekartetxo-rekin batera. Biak ageri dira harria altxatzen. Indalezio Ojanguren izan zen argazkiaren egilea. Liburuetan honako hau gorde da:

Emakume honek, oso ederra zenak, bere indar eta trebetasunaren erakustaldi ugari egin zituen Gipuzkoako geografian zehar, Errekartetxo gidari zuela. Jatorriz, gaztelaniazː “Esta señorita, muy agraciada físicamente, realizó numerosas exhibiciones públicas de su fuerza y destreza por toda la geografía guipuzcoana bajo la dirección de Errekartetxo”.

Bere alabek ordea esaten zuten Lasturren harria altxatu bai egin zuela baina ez zela plazarik plaza aritu.

 
Utzi iruzkina

Posted by on 2020/01/30 in Sin categoría

 

2019-2020-USE-Historia-TESTUAK

LEHENENGO PARTERAKO TESTUAK (1808-1930)

1. TESTUA. CÁDIZKO KONSTITUZIOA (1812-03-19)

Fernando VII.a Jainkoaren graziaz eta Espainiako Monarkiaren Konstituzioaz Espainietako Errege denak, eta, haren faltan eta gatibutasunean, Gorte nagusiek eta bereziek izendatutako Erregetzako erregeordetzak, honako hau ikusi eta ulertzen duzuen guztioi hau jakinarazten dizue: Gorte berek honako hau agindu eta berretsi dutela:

1. artikulua. Espainiako nazioa bi hemisferioetako espainiar guztien batasuna da.
3. art. Subiranotasuna nazioan datza izatez, eta, arrazoi beragatik, nazioari bakarrik dagokio bere funtsezko legeak ezartzeko eskubidea.
8. art. Espainiar ororen betebeharra da Estatuaren gastuetan bere ondasunen arabera laguntzea.
12. art. Espainiako nazioa erlijioa katoliko, apostoliko eta erromatarra da eta izango da beti, egiazkoa den bakarra. Nazioak lege jakintsu eta bidezkoekin babesten du, eta beste edozein praktikatzea debekatzen du.
14. art. Espainiako nazioa gobernua monarkia moderatu heredagarria da.
15. art. Legeak egiteko ahala Gorteek dute erregearekin.
16. art. Erregeak du legeak betearazteko ahala.
17. art. Auzi zibil eta kriminaletan legeak aplikatzeko ahala legeak ezarritako auzitegiek dute.
371. art. Espainiar guztiek dute euren ideia politikoak idatzi, inprimatu eta argitaratzeko eskubidea, argitalpenaren aurreko lizentzia, berrikuspen edo onarpenik gabe, legeak xedatutako mugapen eta erantzukizunen pean.

Cádizen, 1812ko martxoaren 19an.

2. TESTUA. PERSIARREN MANIFESTUA (1814-04-12)

JAUNA:
Antzinako persiarren ohitura zen erregea hiltzen zenean anarkiaz beteriko bost egun igarotzea, hilketa, lapurreta eta beste hainbat zorigaiztoren esperientziak ondorengoarekiko leialago izatera behartu zitzan. Espainia Berorren Maiestateari leial izateko, ez zuen behar halako saiakuntzarik zure gatibutasunak iraun duen sei urteetan. Berorren Maiestatea arbasoen tronura itzulita ikusteaz pozten diren espainiarretatik, begirunezko adierazpen hau Espainiako ordezkari-izaerarekin sinatzen dutenak dira (…).
Monarkia absolutua (…) arrazoiaren eta adimenaren lana da: jainkoaren legearen, justiziaren eta Estatuaren funtsezko legeen mende dago: konkista-eskubidearen bitartez edo euren erregeak aukeratu zituzten lehen gizakien borondatezko menekotasunaren bitartez ezarri zen. Horregatik, subirano absolutuak ez du ahalmenik bere agintea arrazoirik gabe erabiltzeko (Jainkoak berak ere eduki nahi izan ez zuen eskubidea); horregatik izan da beharrezkoa botere subiranoa absolutua izatea, bere mendekoei denen interesekoa zaintzen duena agintzeko eta hori nahi ez dutenak obeditzera behartzeko (…).
Eskatu behar dugun erremedioa, gure botoak, eta gure probintzienak, paperean jarriz, Espainiako lege, foru, usadio eta ohituren araberakoa da. (…) Xede horrekin bil daitezela Gorteak handitasunez, eta antzinakoak egin ziren bezala (…): bertan behera utz daitezela Konstituzioaren ondorioak eta Cadizen xedatutako dekretuak, eta kontuan har ditzatela Gorte berriek haren deuseztasuna, injustizia eta desegokikeriak (…)

Madrilen, 1814ko apirilaren 12an.

3. TESTUA. MENDIZABALEN DESAMORTIZAZIO-DEKRETUA (1836-02-21) BERORREN MAIESTATE ERREGINA GOBERNATZAILEARI EMANDAKO AZALPENA

Andrea: Nazioaren jabego bihurtu diren ondasunak saltzea ez da soilik emandako hitza betetzea eta salmenten emaitzaren berdina den amortizazio baten bitartez zor nazionalari berme positiboa ematea; zorion publikoaren iturri oparo-oparo bat irekitzea da; hildako aberastasun bat berpiztea; industriaren eta zirkulazioaren kanaletako oztopoak kentzea; herrialdeari bertako gauza guztiekiko maitasun natural eta sutsua itsastea; aberria zabaltzea, aberriarekin bat egiteko lotura berri eta sendoak sortzea; azken batean, ordenaren eta askatasunaren ikurra den Isabel II.aren tronu gorenarekin identifikatzea da. Ez da merkataritzako espekulazio hotz bat, ezta kreditu-eragiketa bat ere (…); animazio, bizi eta zorioneko elementu bat da Espainiarako. Horrela azaldu badezaket, haren pizkunde politikorako osagarria da.
Nazioak dagoeneko eskuratuak dituen ondasunen salmenta egiteko eta bere emaitza materialerako Berorren Maiestatearen onespen agurgarriaren pean jartzeko ohorea izango dudan dekretuak zor publiko handiaren kopurua murrizteko onura sortu behar du, eta beharrezkoa da bai bere joeran, bai bere helburuan eta bai emaitza hura lortzeko erabiliko dituen bitartekoetan, jabe-familia oparo bat sortzeko goi-mailako ideiari lotzea eta berarekin bat egitea, eta jabe horien gozamenak eta existentzia batez ere goi-mailako instituzioen erabateko garaipenean bermatzea.

Gaceta de Madrid, 1836ko otsailaren 21a.

4. TESTUA. BURDINBIDEEN LEGE OROKORRA (1855-06-06)

Isabel II.a (…) Espainietako Erregina: honako hau ikusi eta ulertzen duzuen guztioi hau jakinarazten dizue: Gorteek honako hau agindu dutela eta nik berretsi dudala:

4. artikulua. Zerbitzu orokorreko trenbideen eraikuntza Gobernuak egin ahal izango du eta, bestela, partikularrek edo konpainiek.
6. artikulua. Partikularrek edo konpainiek ezingo dute trenbiderik eraiki (…) baldin eta dagokion emakida aurretik eskuratu ez badute.
8. artikulua. Zerbitzu orokorreko trenbideak eraikitzeko, funts publikoen laguntza jaso daiteke: 1. Haiekin obra jakin batzuk eginez; 2. Enpresei inbertitutako kapitalaren zati bat emanez aldi jakin batzuetan (…); 3. Kapital horien truke gutxieneko interes bat edo interes finko bat bermatuz (…).
19. artikulua. Trenbideen eraikuntzan erabiltzen diren atzerriko kapitalak edo xede horretarako maileguak Estatuaren babespean geratuko dira, eta gerraren ondoriozko errepresalia, konfiskazio edo bahimenduetatik salbuetsita egongo dira.
20. artikulu. Trenbide-enpresa guztiei honako hauek ematen zaizkie: 1. Trenbideak hartuko dituen jabari publikoko lursail guztiak (…); 2. Auzotasun-onura egur, larre eta gainerakoen aprobetxamendurako (…) enpresetako langileentzat eta lanetan erabiltzen diren zamarien mantenurako; 3. Trenbidearen aldameneko lurretan (…) harrobiak irekitzeko ahalmena (…); 4. Bidesari- eta garraio-eskubideak (…) jasotzeko ahalmen esklusiboa; 5. Eraikuntzak irauten duen bitartean eta hamar urte geroago arte, (…) lehengaiek, (…), makinek, (…), egurrak, kokeak eta atzerritik inportatu behar den material finko eta mugikor guztiak ordaindu beharreko muga-zergan (…) adierazitako eskubideen baliokidea itzultzea (…).
30. artikulua. Trenbideak honako baldintza hauen arabera eraikiko dira: (…) 2. Trenbidearen zabalera metro bat eta 80 zentimetro izango da (Gaztelako 6 oin eta 6 hazbete).

Aranjuezen, 1855eko ekainaren 3an. – Ni, Erregina.- Francisco de Luxan, Sustapeneko ministroa.

Gaceta de Madrid, 1855eko ekainaren 6a.

5. TESTUA. 1839KO URRIAREN 25EKO LEGEA

Isabel II.a Jainkoaren Graziaz eta Espainiako Monarkiaren Konstituzioaz Espainietako Erregina denak eta, haren adingabetasunean, haren Ama Agurgarria den Maria Kristina Borboikoa Erregina alargunak, Erresumako Erregina Gobernatzaileak, honako hau ikusi eta ulertzen duzuen guztioi hau jakinarazten dizue: Gorteek honako hau agindu dutela eta nik berretsi dudala:

1. art. Euskal probintzietako eta Nafarroako Foruak berresten dira; nolanahi ere, monarkiaren batasun konstituzionala beteko da.
2. art. Gobernuak, aukera izan bezain laster eta Euskal probintziei eta Nafarroari entzun ondoren, lehen aipatutako Foruetan haien interesa aldarrikatzen duen nahitaezko aldaketa proposatuko dio Gorteei, Nazioaren eta Monarkiaren Konstituzioaren interes orokorrarekin bat eginez eta, aldi baterako eta lehen adierazitako moduan eta zentzuan, sor litezkeen zalantzak eta eragozpenak ebatziz
eta Gorteei horren berri emanez.

Ni, Erregina Gobernatzailea.- Erreginak eskuz sinatua – Jauregian, 1839ko urriaren
25ean.

6. TESTUA. 1876KO UZTAILAREN 21EKO LEGEA

Alfontso XII.a Jainkoaren graziaz Espainiako Errege konstituzionala denak honako hau ikusi eta ulertzen duzuen guztioi hau jakinarazten dizue: Gorteek honako hau agindu dutela eta nik berretsi dudala:

1. artikulua. Legeak deitutakoan arma zerbitzura joateko eta norberaren ondasunen proportzioan Estatuko gastuetan laguntzeko betebeharrak ezarri dizkie Konstituzio politikoak espainiar guztiei, eta betebehar horiek, eskubide konstituzionalak dagozkien bezala, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Arabako biztanle guztiei egokituko zaizkie, Nazioko gainerako biztanleei bezalaxe.
2. artikulua. Aurreko artikuluan xedatutakoaren kariaz, aipatutako hiru probintziak behartuta daude (…), armadako soldadualdi arrunt eta berezien kasuan, Legeen arabera dagokien gizonezko-kuota aurkeztera.
3. artikulua. Era berean, (…) Bizkaiko, Gipuzkoako eta Arabako probintziak behartuta daude Estatuko aurrekontu orokorretan esleitutako kontribuzio, errenta eta zerga arrunt eta bereziak ordaintzera, dagokien proportzioan, gastu publikoetarako.
4. artikulua. Gobernuari baimena ematen zaio, dagokion egunean Gorteei berri emanez eta 1937ko irailaren 19ko eta 1941ko abuztuaren 16ko legeak eta urte bereko urriaren 29ko dekretua kontutan hartuz, Araba, Gipuzkoa eta Bizkaizko probintzien onespenarekin, egokitzat joten badu, euskal herrien ongizateak nahiz nazioaren gobernu onak eta segurtasunak eskatzen dituzten erreformak haien foru-araubide zaharran adosteari ekiteko.

Jauregian, 1876ko uztailaren 21ean.- Ni, Erregea.- Antonio Cánovas del Castillo,
Ministro Kontseiluko Presidentea.

Gaceta de Madrid, 1876ko uztailak 25.

7. TESTUA. 1876KO KONSTITUZIOA (1876-06-30)

Alfontso XII.a Jainkoaren graziaz Espainiako Errege konstituzionala denak honako hau ikusi eta ulertzen duzuen guztioi hau jakinarazten dizue: gaur egun bildutako Erresumako Gorteekin batera eta haiekin bat etorriz, honako hau agindu eta berretsi
dudala:
Espainiako Monarkiaren Konstituzioa
11. art. Erlijio Katoliko, Apostoliko eta Erromatarra Estatuaren erlijioa da. Nazioa haren kultua eta haren ministroak mantentzera obligatzen da. Espainiako lurraldean inor ezingo da eragotzi ez bere iritzi erlijiosoengatik ez bere kultua praktikatzeagatik, baldin eta kristau moralari zor zaion errespetua gordetzen bazaio. Ez dira baimenduko, ordea, Estatuaren erlijioarenak ez diren jendaurreko zeremonia eta adierazpenak. (…)
13. art. Espainiar orok du eskubidea: Bere iritzi eta ideiak askatasunez adierazteko, ahoz, idatziz, inprimaketaz edo antzeko beste prozedura batez baliatuz eta aurretiko zentsurari lotu gabe. Bakean biltzeko. Giza bizitzaren xedeetarako elkartzeko (…).
18. art. Legeak egiteko ahala Gorteek dute Erregearekin.
19. art. Gorteak ahalmen bereko bi gorputz legegilekidek osatzen dituzte: Senatuak eta Diputatuen Kongresuak.
20. art. Senatua honela osatuta dago: norberaren eskubideko senatariak; Koroak izendatutako biziarteko senatariak; Estatuko korporazioek eta zergapeko handiek hautatutako senatariak (…).
28. art. Legeak finkatzen duen metodoaren bitartez hautatu eta berrautatu ahal izango dira diputatuak (…).
50. art. Erregeak du legeak betearazteko ahala (…).
75. art. Kode berberek aginduko dute monarkia osoan, zirkunstantzia jakin batzuen ondorioz legeek xedatzen dituzten aldaketak egin ahal izango badira ere. Epaiketa arrunt, zibil eta kriminaletan, foru bakarra ezarriko da espainiar guztientzat (…).

Madrilen, 1876ko ekainaren 30ean.

8. TESTUA. JOAQUÍN COSTAREN OLIGARQUÍA Y CACIQUISMO LANAREN
PASARTEA (1901)

Horren bitartez, gobernu mota hau osatzen duten faktoreak eta bakoitzak gainerakoekiko okupatzen duen posizioa erabakitzen ditugu. Hiru dira kanpoko osagai horiek: 1. Bando bakoitzeko oligarkak (primate deiturikoak), gizon itzaltsuak edo gailenak, haren “buruzagitza” osatzen dutenak eta, oro har, erdialdean bizi direnak; 2. Lehen, bigarren edo hurrengo mailako jauntxoak, lurraldean sakabanatuak; 3. Gobernadore zibila, haien komunikazio-organo eta tresna den pertsona. Funtsean, horixe da trikimailu guztia, bere zamaren azpian nazioa amore emanda, intzirika eta umildua daukana.

Oligarka eta jauntxoek osatzen dute klase gidari edo gobernatzaile deitzen dioguna eta ‘alderditan’ banatuta eta sailkatuta dagoena. Baina hala deitzen badiogu ere, ez da hala; hala balitz, nazioaren zati eta haren ordezkari organiko izango litzateke. Baina gorputz arrotza baino ez da, zergak ezarri eta kobratzearren ministerioak, kapitaintzak, telegrafoak, trenbideak, bateriak eta gotorlekuak indarrez hartutako atzerritar talde bat izango litzatekeen bezala.

Hauteskundeetan (…), ez da herria bozkatzea faltsifikatu eta sistema galbidera eramaten duena, klase kontserbadoreak eta gobernatzaileak baizik. Horretarako, euren posizioaz, aberastasunaz eta masak zuzentzeko eman zitzaien aginteaz eta botereaz baliatzen dira.

Joaquin Costa, Oligarquía y caciquismo como la forma actual de gobierno en España,
Madril, 1901.

9. TESTUA. FEDERICO ECHEVARRIAREN HITZALDIA LIBREKANBISMOARI ETA PROTEKZIONISMOARI BURUZ (1893-12-09)

Ez, hemen gertatzen den gauza bakarra zera da, Espainiaren eta Alemaniaren arteko itun tamalgarriaren ondorioz, proiektua atzera botako dela, eta deseginik geldituko dela egungo aduana-zergen araubidea ezartzeko egindako lan handia. Eta jokabide horrek zoritxar handia ekarriko dio herrialdeari, dudarik gabe; ez bakarrik aurrekari zorigaiztoko bat ezarriko duelako, etorkizuneko zeinahi industria-ekimen hondatuko lukeena, baizik eta, orobat, zauri hilgarria eragingo liekeelako lantegiei; bai egungo muga-zergen araubidearen babesean altxatu direnei, halakoak baitira gehien-gehienak, bai lehendik altxatuak zirenetan egin diren erreforma eta zabaltze handiei. Eta industria-jarduera horren guztiaren heriotzak, ohar gaitezen, hauek guztiak harrapatuko lituzke: Labe Garaiak, galdaragintzako eta makinak egiteko instalazio berrietan: altzairu-ekoizpena; Talleres de Deusto, altzairu moldekatuak eta trakzio-makinak eta -materiala egiteko sailean; Aurrera, haren hodi-funtzio ezin garrantzitsuagoetan, altzairuzko manufakturetan; Talleres de Zorroza eta Talleres de
Miraballes, zubigintzan, bagoigintzan, eraikingintzan eta galdaragintzan (…) eta beste asko eta asko, luze joko bailiguke orain denak aipatzeak. Ez aipatzeagatik, jaun-andreok, berebiziko garrantzia duten fabrika-proiektuak —izenik ezin dut eman—, 1892ko aduana-zergak jarraitzearen baitan baitago haiek gauzatzea edo ez.

Hain ondorio lazgarriak saihesteko, hainbesteko hondamena saihesteko, Bizkaia ez
ezik Espainiako beste eskualde oso garrantzitsu batzuk ere hartuko bailituzke eta
eragina izango bailuke nazio osoan, tinko eskatu behar diogu Gobernuari ez dadila
urrundu araubidetik, ez dezala suntsi halako modu zalapartatsu eta gupidagabean
gaur egungo babes-sistema, eta, beraz, bazterrera utz dezala espainiar-alemaniar
itun zentzugabe hori.

Merkataritza Itunen kontrako mitin-protesta, Bilbon, 1893ko abenduaren 9an.
Bilbon, 1894.

10. TESTUA: VICENTE BLASCO IBÁÑEZEN EL INTRUSO ELEBERRIAREN PASARTEA (1904)

“Peoien etxea” zen, meatze-mendietako aterpetxe ziztrina, eta jornalariak han bizi ziren, pilatuta. (…)

Arestik zulo hartan igarotako gauetan pentsatu zuen, tristuraz beteta. Peoiak abailduta iristen ziren, egun osoa ematen baitzuten barrenatzeko makinek ateratako blokeak apurtzen, bagonetak harritzarrez betetzen, mea-biltegira eramaten eta mea-biltegitik ekartzen. Babarrunak eta patatak bakailao edo urdail pixka batekin eskas afalduta, gelaxka hartan egiten zuten lo, izerdiz edo euriz bustitako jantziak soinean zituztela; botak bakarrik eranzten zituzten; jaka ere bai, batzuetan. Eskuez uki zitekeen sabai haren azpian, airea ez zen mugitzen, eta ordu gutxi batzuk igaro ostean, ezin arnastuzkoa bilakatzen zen, hainbeste gorputzen lurrunak loditua eta zikinkeria-usainez josia. Kamainen tolesetan, egurrezko junturetan nahiz sabaiko zuloetan bizi ziren bizkarroiak ehizara ateratzen ziren, beroak suspertuta, eta nekeak eraginda lozorroan zeuden gorputz bizigabeekin anker jokatzen zuten, iluntasunaren babesean. Gau ekaiztsuetan, zirrikitu eta arrailetatik sartu eta batetik bestera ibiltzen zen haizea, etxezuloa behera botatzeko zorian. Halakoetan, gorputz jantzi eta kirasdunak elkarren bila aritzen ziren, beroa lortu nahian. Izerdiak elkartu egiten ziren, eta arnasak nahasi; zikinkeria anaiartekoa zen. (…)

Harrobia zen langile asaldatzaileen etsairik gogorrena. Lurpeko meazuloetako arriskuei aurre egiteko, beharrezkoa zen nolabaiteko trebezia; beraz, ez zen erraza hango langileen ordezkoak bilatzea, irakatsi egin behar baitzitzaien ofizioa. Baina Enkarterri emankorretan, burdinak mendiak osatzen ditu: ustiaketa kanpoaldean egiten da; harria atera, jaso eta eraman, ez da besterik egin behar; zulatu eta apurtu, ereiteko lurretan bezalaxe. Goseak bultzatuta, etengabe iristen ziren peoiak, multzo handitan, eta gehiegikerien aurka protestaka lanpostua utzi zutenak ordezkatzen zituzten, ahaleginik egin gabe. Gizonen etorrera etengabe hura eteten ez bazen, Enkarterrietako langileak behin eta berriz ordezkatzen bazituzten, zaila zen lan hark
bere eskubideak eskuratzea.

Vicente Blasco Ibáñez, El intruso, Valentzia, 1904.

11. TESTUA. EUSKELDUN BATZOKIJAREN ESTATUTUAK (1894)

1. artikulua: Euskeldun Batzokija izenarekin sortzen da Bilboko hirian aisiarako zentro bat, helburu duena (…) Bizkaiko Jaun Goikua eta Lagi-Zarra goiburuan jasotako doktrinen jarraitzaile diren herritarren arteko batasun- eta adiskidetasun-loturak sortzea.
2. artikulua: Behin Bizkaiko Elkarte Nagusia sortzen denean, Bizkai-Batzar deituko dena eta Arana eta Goiri ́tar Sabinok idatzitako estatutuak izango dituena, Euskeldun Batzokija haren mende geratuko da (…).
3. artikulua: Jaungoikua. Bizkaia katolikoa, apostolikoa eta erromatarra izango da bere barruko bizitzako adierazpen guztietan eta gainerako herriekiko harremanetan.
4. artikulua: Lagizarra. Bizkaia askatasunez birsortuko da. Bere lege tradizionaletan, foruetan, jasotako funtsezkoena osotasunean berrezarriko du. Gure arbasoen usadio eta ohitura onak berrezarriko ditu. Euskal arrazako familiez osatuko da gehienbat, erabat ez bada. Euskara izendatuko du hizkuntza ofizialtzat.
5. artikulua: Eta. Ordena erlijiosoaren eta politikoaren eta gauza jainkotiarren eta gizatiarren arteko harmonia perfektuaren eta adostasunaren gainean ezarriko da Bizkaia.
6. artikulua: Jaungoikua eta Lagizarra bereiztea. Ordena erlijiosoaren eta politikoaren, eklesiastikoaren eta zibilaren arteko bereizketa argi eta nabarmenaren gainean ezarriko da Bizkaia.
7. artikulua: Jaungoikua Lagizarraren aurretik jartzea. Politikoak erlijiosoarekiko eta Estatuak Elizarekiko erabateko eta baldintza gabeko mendekotasunaren gainean ezarriko da Bizkaia.
8. artikulua: Bizkaia, bere arraza, bere hizkuntza, bere fedea, bere izaera eta bere ohiturak kontuan hartuta Araba, Nafarroa Beherea, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa eta Zuberoaren senide izanik, sei herrialde horiekin elkartu edo konfederatuko da Euskelerria (Euskeria) izeneko osotasuna eratzeko, baina bere autonomia partikularra batere murriztu gabe (…).

Bizkaitarra (Bilbo), 1894-05-24.

12. TESTUA. LA LUCHA DE CLASES ASTEKARIKO ARTIKULUA (1896-05-23)

Bizkaiko langileei

(…) Bizkaiko meatzeetako langileek, maiatzaren 1ean Gallartako frontoian bildurik, manifestazio zaratatsuak egin zituzten meatze eskualde hartako erregetxoek derrigorrezko kuartel eta dendak mantentzearen aurka, eta batzorde bat eratu zuten botere publikoei edo haien ordezkariei haiek berehala eta erabat desagerrarazteko. (…)

Meatzeetako langileak bat eginik altxatu ziren greban 1890ean, lanaldia murriztea eta derrigorrezko barrakoi eta dendak kentzea aldarrikatuz. (…)

Gaur egun, nola edo hala, 1890ean ezarritako lanaldiari eusten zaio, baina derrigorrezko barrakoi eta dendei dagokienez, lehenengo grebaren aurrean bezala dago egoera, oso-oso alde txikiarekin, meatze-zona guztian.

Bizkaian, legeak gutxietsiz eta mendearen izaera liberala murriztuz, nahitaezko baldintza da, lanean onartua izateko, etxe ez-higienikoetan bizitzea eta janaria, ona edo txarra (ia beti txarra eta eskandaluzko prezioan), denda jakin batzuetan erostea.

Hori, gure iritziz, hainbestetan ahoan hartutako lan-askatasunari egiten zaion eraso larri bat da, osasun- eta higiene-legeei egiten zaien irain bat da, eta, batez ere, inongo gobernu kultuk onartu behar ez lukeen zapalkuntza antihumanitario bat da.

Baina Bizkaiko meatzeetako langileek, esklabotasun berri eta higuingarriaren ikur diren derrigorrezko kuartel eta dendak desagerrarazteko, grebarako legezko eskubidea aldarrikatuko dute, baldin eta gobernuak eta agintariek uste ez badute benetako krimenak egiten dituzten kontzientziarik gabeko zapaltzaileenaseezintasunari muga jarri behar zaionik.

La Lucha de Clases (Bilbo), 1896-05-23.

 

 
Utzi iruzkina

Posted by on 2019/11/06 in Sin categoría