RSS

2017 – Anguleroa

Angulero con sus aparejos por un puente (1 de 1) - Fondo Marín-Kutxa Fototeka.jpg
Anguleroa bere tresneriarekin, Txoko Alde eta Aginaga arteko zubian, 1920an.
Irudi hau Euskal Herriko WikiAtlas atarian asteko iruditzat

Anguleroak erreka bazterretan ibili ohi dira angula bila.

Ez da denbora osoko ofizioa; udazkena eta negua izaten dira praktikatzen den garaia, baina ordu libretan eta gauez egin ohi dute beste lanbide batzuetan dabiltzan pertsonek. XIX. mendeaz geroztik, erreka ondoko baserritar gehienak ibiltzen ziren lan horretan eta, XX. mende erdi aldera, kostaldeko arrantzaleek ere ekon zioten. 1960ko hamarkadan, angulen estimazioak asko igo zuten prezioa eta gero eta, kutxadurak eraginda, gero eta gutxiago harrapatzen zuten Gipuzkoako ibaietan.

Arriskua darama ofizio edo afizio honek, gauez eta euripe eta eurijasa izugarriak egon daitezkeenean; ekaitzez gain, korronteak ere arerio latza dira, euri gari hori baita arrantzarako hoberena. Maiz, arrantzalea bakarrik ibili ohi da eta horrek ere zaildu egiten du segurtasuna. Garai batean, kandela parea zuen farolilloa eraman ohi zuten, edo karburoz argia egiten zuen kandilla. Gaur hori aldatuta dago asko eta jantziak ere bere hobekuntza izan du, baina bere erreparoa gorde behar da.

 

Pesca de angulo

Aginaga ibaian, angula arrantzatzen.

Galtzen ari den tradizioa bada ere, anguleroak erne egoten dira neguko gau ilunetan. Salmenta debekatuta dago, baina… Hala ere, gero eta gutxiago dira, saria ez baita ugaria izaten, gramo gutxi batzuk, besterik ez. 12 zentimetro baino gutxiago duen angila ezin da arrantzatu eta angulen arrantza ere murriztuta dago asko. Lizentziak nekez ematen dira eta azaroaren 15etik urtarrila bukaera arte bakarrik egin daiteke.
 
Utzi iruzkina

Posted by on 2017/07/12 in Asteko irudia, Wikipedia

 

2017-Asteko irudia-Milizianoak Alegin

Grupos de milicianos con sus armas en la localidad de Alegia (7 de 10) - Fondo Marín-Kutxa Fototeka.jpg
Euskal milizianoak Alegian 1936an

Feli Etxeberria Galarza

Feli Etxeberria Galarza (1926)

Amezketako Letradunea kaleko etxean jaioa. Taberna zuten bere gurasoek, bere aitonarengandik jasoa. Domingo zuen izena aitonak, eta bere etxe eta tabernari “Domingoenea” deitu izan zaio. Gerra garaiko tentsioez hitz egin digu, eta baita orduko baserritarren eta kaletarren arteko harremanez ere.

– Nik aurrena galdetuko dizkizuet… ze ya ke ta zuek izango zeaten hemen e… Atzo adibidez eon nitzanak mila beatzirehun ta hoitamaseien hoitamazazpi jayuak… E zuek gerra ondorena ondo ezautu zenuten? Ya koxkortuta. Gerra garaia’re bai.
– Hemen pasa gendun hoixe gerra guzie.
– Bai, bai.
– Zer dezue goguan ordun? Nola enteatu ziñaten gerra hasi zala?
– Radiok esaten zun ta, gerra zala. Ta gerra hoi zer izan behar ote zun ez genekigun, ba. Eta, ba, hola. Gerra hasi zan, ta hasi zien etortzen zeak kotxek. Ordun milizianok hemen zien, zeak fusillen zeak atera muturrek leihotatik…. Eta herri hau, hoi ikara baino zer da eskupetak dauzkeela zeak aterata. Eta ikara sartzea, hortaxe etorriko zien.
– Bai, Alegikok hittunan gehinak.
– Alegrin gelditzen hittunan, eta handik zabaldu herrita.
– Bai.
– Herri txikita.
 
Utzi iruzkina

Posted by on 2017/06/30 in Asteko irudia

 

2017 – Asteko irudia: Bizkaia Zubia

Puente de Vizcaya-Guecho y Portugalete.jpg
Bizkaia Zubia1
UNESCOren gizateriaren ondarea
Zubia jun.jpg
Mota Kulturala
Irizpideak i, ii
Erreferentzia 1217
Kokalekua  Euskal Herria
Eskualdea2 Europa/Ipar Amerika
Koordenatuak 43° 19′ 23″ N, 3° 01′ 01″ WKoordenatuak: 43° 19′ 23″ N, 3° 01′ 01″ W
Izen ematea 2006 (XXX. bilkura)
1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua)
2 UNESCOren sailkapena

Bizkaia Zubia[1] Getxoko Areeta auzoa eta Portugalete batzen dituen transbordadore zubia da, “zubi eskegia” izena ere hartzen duena (gazteleraz “puente colgante”).

2006ko uztailaren 13an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen[2][3].

Historia

Alberto Palacio Elizaga arkitekto eta ingeniariak diseinatu zuen eta 1893an ireki zen[4]. Gustave Eiffelen dizipulu honek Portugalete eta Getxo lotzea lortu zuen, Bilboko portuaren itsas trafikoa eten gabe eta bi alboetan aldapa luzeak eraiki gabe.

Lau urtez bakarrik egon da erabili gabe, 1937an goiko aldea leherrarazi baitzioten Francoren armadak zeharka ez zezan. Honek kalte larriak eragin zizkion. 1941an berriro ere konpondu eta abian jarri zen[5][6]. Portugalete eta Getxo herriak lotzen ditu, itsas trafikoa eten gabe. Zubiak 63 metroko altuera eta 160 metroko luzera du. Bidaiariak eta ibilgailuak garraiatzen ditu eta urteko 365 egunetako 24 orduetan funtzionatzen du. Goiko aldean oinez pasatzeko bidea dago. Industria Aroko burdinazko eraikuntza  nabarmena da. 2006.urtean  Unescok Gizadiaren Ondarea izendatua.

Zubiak Gerrate Zibilaren ostean jasan zuen berreraikitzea oso konplikatua izan zen. Izan ere, garai hartan Bigarren Mundu Gerra gertatzen ari zela eta, materialak eta eskulana lortzeko zailtasun handiak egon ziren. Urteak igaro ahala, berrikuntzak ezartzen joan dira zubiaren segurtasuna hobetzeko asmoarekin.

Ezaugarri tekniko batzuk

  • Zubia lau dorrez eutsirik dago, Bilboko itsasadarraren alde bietan dorre bana kokaturik dagoelarik.
  • Dorre hauek 65 metroko altuera daukate.
  • Zubiaren goialdeko pasabidea 50 metroko altueran dago.
  • Zubiaren goialdeko pasabideak 160 metroko zabalera dauka.
  • Zubiaren dorretako bakoitza 200 tonako pisua jasateko eraiki zen, hala ere, 600 tonako pisua jasatera ere hel liteke.
Bizkaiko Zubiaren irudi panoramikoa.
Bizkaiko Zubiaren irudi panoramikoa.

Erabilera

Egituran esekia dagoen ontzi batek alde batetik besterako bidea egiten du, oinezkoak eta ibilgailuak eramanez.[7] Era honetan, itsasontziek Bilboko itsasadarra zeharkatu dezakete inolako oztoporik gabe. 164 m luze da eta ontzi esekiak zortzi auto eta hainbat oinezko garraia ditzake. 8 minuturo dabil, urte osoan 05:00 eta 22:00 artean, eta Bilbo Handiko garraio sistemaren barnean.

Goiko aldean oinez pasa ahal izateko bide bat ere badago, 50 metrora kokatua, gaur egun turistentzat irekia dagoena. Funtzionamenduan dagoen mota honetako munduko zubirik zaharrena da.

  

  

 
Utzi iruzkina

Posted by on 2017/05/26 in Asteko irudia, Wikipedia

 

2017 – Gerrako umeak – Aurea Díaz de Guereñu

Lejos de casa

80 urte beteko dira Santurtzitik Southamptonera Gerra Zibiletik ihesi zebiltzan 3.843 ume eraman zituztenetik.

1937ko martxoa eta ekaina artean, indar errepublikarrak atzerantz joan beharrean ziren bitartean eta Bilbo larri, 20.000 haur baino gehiago atera zituzten gerra eremutik.

Urtarrilaren 4an Bilbo bonbardatu zutenean, aukera hori aztertu zuten eta lehen espedizioa antolatu zuten, Bermeotik Frantziara. Gauzak okerrera egin zuten Bilbon eta Euskal Gobernuak nazioarteari egin zion dei, haurrak infernu hartatik ateratzen laguntzeko. Frantziak 15.000 ume baino gehiago hartu zituen eta Belgika, Sobiet Batasuna, Danimarka, Suitza, Mexiko eta abar ez ziren atzera geratu.

1937ko maiatzaren 23an, Southampton-era (Erresuma Batua) iritsi zen 3.843 haurrez eta 239 adinez nagusikoz osatutako taldea: 95 maistra, 120 laguntzaile eta 15 apaiz. Bi egun lehenago atera ziren Santurtzitik, 800 bidaiari eramateko pentsatuta zegoen Habana ontzi zaharrean,

3 hilabetez kanpoan izateko ideian joan ziren, baina joandako asko ez ziren 3 urtetan itzuliko eta horietako batzuk, bizitza osan.

Erresuma Batuaren kasuan, gauzak ez ziren pentsatu bezala atera. Interbentzioaren Aurkako Ituna sinatu zuten eta, horren aitzakian, gobernuak ez zuen lagundu izan nahi. Hala ere, ingeles gizarteak argi eta garbi egin zuen Errepublikaren alde eta George Steer kazetariak Gernikako bonbardaketa The Times egunkarian kontatu zuenean oraindik gehiago posizionatu ziren Francoren aurka. Gerra hasi bezain pronto, lehen brigadistak borrokara erantsi ziren eta gero eta gehiago ziren, Elorrio, Durango eta Gernikako bonbardaketak gertatu ondoren.

La tarjeta que identificaba a cada uno de los niños de la expedición.
Txartel hau zen haur bakoitzaren identifikazioa

Astebete eskax batean -maiatzaren 15etik 23ra-, 4.000 haur iritsi zitzaizkien eta britainiarrek nola edo ahala erabat izututa iritsi ziren ume haiek kolokatu zituzten. Gobernuen artean adostu zituzten baldintzak: euskaldunek taldean nahi zituzten, senideak batera, hezkuntza zainduz -horregatik maixtrak-. Ingelesek, berriz, 7-15 urte artekoak nahi zituztela, azterketa medikoa pasata, gurasoen filiazio politikoaren baitan. hainbeste nazionalista, hainbeste komunista, hainbeste sozialista edo anarkista…

Bilbon egin zieten azterketa medikua, britainiar sendagileen esku. Hasieran, egunez, baina bonbardaketek ez zuten bakerik uzten eta gauez egitea erabaki zuten. Gainera, britainiarrek ez zuten xoxik gastatu nahi eta haur bakoitzeko eta astebeterako 10 txelin bermatu nahi izan zuten (gaurko 35 bat euro).

Azkenean, 1937ko maiatzaren 21eko 06:40an, Habana Santurtzitik atera zen, haurrez lepo. Gosez amorratzen, emandako merienda tragatu zuten berehala eta gero izan ziren kontuak itsasoan!

1937ko maiatzaren 22ko gauean iritsi ziren Southamptonera. Ontzian pasatu zuten gaua eta, goizaldera, musika bandak hartu zituen iritsi berriak, kaleak apainduta eta hiria zain. 500 bat denda txuri montatu zituzten scout bolondresak.

Una de las primeras evacuaciones, a principios de 1937, con destino a Burdeos.

1937ko ebakuazioetako bat, lehenengotarikoa, Bordelerantz

North Stonehamen bukatu zuten bigarren azterketa mediko batek infekzio eta zorririk gabekoak zirela kontsideratutako umeak. Euria egiten zuen bakoitzean -maiz- dena lokatz bilakatzen zen eta eguneroko lana zen tipola tonak, 4.000 laranja, ogi eta mantekila pila lortzea, prestatzea… Eguneroko menuan txokalate ontza bat ere bazen, Cadbury familiaren donazioari esker eskuratutakoa.

Hiru otordu ziren egunero, klaseak, siesta, atsedena… Dena antolatuta zegoen han. Epe motz baterako aurreikusita, famili urrun bazen ere, elikatzea, bere burua garbitzea edo bonben beldurrik gabe jolas egitea eskertzen zuten ume haiek guztiak.

Antolaketa hura mantentzea zaila zen, baina denbora gutxirako izango zela eta… Baina, ekainean, Bilbo erori zen eta Euskal Gobernuak bidalitako laguntzak desagertzen joan ziren… Laguntzak ere gero eta gutxiago ziren eta, haurrak uste baino denbora gehiagoz egon behar zutela jakitean, egoera haren amaiera etorri zen. Koloniatara bidali zituzten, bai haurrak eta baita helduak ere. Familia, enpresa, elkarte, udal… Asko izan ziren oraindik ere laguntzeko prest egon zirenak.

Gauzak baretzen joan ziren heinean, familiek seme-alaben itzulera bideratzen hasi ziren Euskadin. 1937an, britainiar gobernuak Franco onartuta zuen, jada, eta lehenbaitlehen herriratzeko ahaleginetan ari zen. 1938an, haurren erdia etxean zen, jada. 16 urte beteta zituztenek aukeratzeko aukera izan zuten, itzuli ala geratu eta ez ziren gutxi izan geratu zirenak.

Itzuli zirenentzat ez zen egoera berrira egokitzea bat ere erraza izan. Askatasunean bizitzen ohituta, Espainia frankista latza egin zitzaien eta itzultzeko ahaleginetan hasi ziren. Gauza bera gertatu zen laguntzera joan ziren maixtra eta helduekin.

Gerra Zibila amaitu zenean, 1939ko udaberrian, 400 bat euskal haur besterik ez zen geratzen Erresuma Batuan. Urte hartako udazkenean, II. Mundu Gerra hasi zen eta etxeratzeak presa gehiagoz egin ziren oraindik. Erresuma Batuak bere arazo propioak zituen orain eta berak ere hainbat hiritik ebakuatutako haurrak zituen, alemaniarren bonbardaketak zirela-eta. Koloniaren batek irauten zuen oraindik, inora itzultzeko lekurik ez zuten umez osatuta. Azkena, The Culvers izan zen, Carshaltonen, 1947an ateak itxiko zituena.

250 euskal haur betirako geratu ziren Erresuma Batuan. 1951n, geratu zen bertan behera Basque Children’s Comrittee.

Ez dut izenik gogoratzen, ezta leku eta data askorik ere, baina estualdia bai. Hori, oraindik ere sentitzen dut

Maider SILLERO ALFARO
Itzultzailea: Koro GARMENDIA IARTZA
Versión original en español

Espainiako Gerra Zibilaren 70. urteurrena betetzen denean, Áurea Díaz de Guereñurekin (Pasai Antxo,1926) bildu gara. 9 urte besterik ez zituen sendia agurtu beharrean izan zenean.

Gerra batetik ihes eginez iritsi zen Áurea Sobiet Batasunera, eta han beste borroka batekin egin zuen topo: Bigarren Mundu Gerrarekin. Hogei urte geroago itzuli zen handik, oroitzapen eta istorioz gainezka. Xehetasun asko ahaztuta dauzkala esan digu: bizitzen ari nintzena Historiaren zati bat zela jakin izan banu, arreta gehiago jarriko nukeen.

Gerra Zibila piztean, haur asko Euskal Herritik kanpora bidaltzea erabaki zuten…

1936ko ekainean, hain zuzen ere. Nik 9 urte inguru neuzkan, eta bi ahizpekin bidali ninduten; bata zaharragoa, eta bestea gazteagoa. Gurasoek Frantziara joateko apuntatu gintuzten, baina, kupoa beteta zegoenez, eta, beraz, guretzat lekurik ez, Sobiet Batasuneraino joan behar izan genuen.

Urte dezente igaro diren arren, gogoratzen al duzu bidaia hura?

Bai. Gurasoek Santurtzira eraman gintuzten, handik baitzen irtetekoa Frantziarako itsasontzia, La Habana izenekoa. Egia esan, egundoko bidaia izan zen. Frantzian, haur batzuk lehorreratu egin ziren, eta inbidia handia izan genuen, ahaideak haien bila joan zirela ikustean. Artean ez genekien gurekin zer gertatuko zen.

Aurea Diaz de Guereñu

Beste bidaia bati ekin zenioten: Frantziatik Errusiara bitartekoari.

Bai. Itsasontziak Sontai izena zuela uste dut. Karga ontzi bat zen. Bidaia oso txarra izan zen. La Habana ontzian zer edo zer jan genuen, baina beste honetan deus ere ez. Ezertxo ere jan gabe egin genuen zeharkaldi osoa, bidaia guztian zehar botaka… Ezin duzu imajinatu ere egin. Beraz, txoritxo batzuk emango genuen Leningradora iritsi ginenean (gaur egungo San Petersburgo).

Zain izan al zenuten jendea, Frantzian lehorreratutako haurrek bezala?

Bai, zain geneuzkan. Iritsi ginenean, etxe erraldoi batera eraman gintuzten, Haur Espainiarrentzako Etxe batera. Guk “haurren etxea” deitzen genion. Bitxia izan zen, zeren eta “gau zurien” aroa zen orduan, gaua izan arren oraindik iluntzen ez denekoa. Keinuen bidez, lotara joan behar genuela esaten ziguten, baina guk, oraindik egun argia zela ikusita, ez genuen deus ere ulertzen. Zeinen jende arraroa!, pentsatzen nuen neure artean.

Zenbat denbora eman zenuten “haurren etxe” hartan?

Ez dut oso ondo gogoratzen. Dakidana da handik Krimeara eraman gintuztela. Tamalgarria izan zen bidaia hura. Mutilek bakarrik jaten zuten, handiek, indarra zeukatenek. Janari guztia haientzat hartzen zuten. Eskerrak ez dudan oso ondo gogoratzen, oso oroitzapen txarrak direlako.

Hiru ahizpak elkarrekin egon zineten?

37tik 41era bitartean bai, “haurren etxean” bizi ginen bitartean. Han ondo ematen ziguten jaten, ondo zaintzen gintuzten, uniformez jantzita ibiltzen ginen… Oso ona izan zen garai hura. Oso ondo gogoratzen dut. Eta oroitzapen atseginak ditut gainera. Oso hezkuntza ona jaso genuen han, baina…

Aurea Diaz de Guereñu

Zer gertatu zen gero?

Gerra hasi zela. 41eko ekainean. Handik gutxira, ez dut oroitzen zehazki noiz, handik atera behar genuela erabaki zuten. Orduan hasi zen okerrena, batetik bestera joan beharra. Ikaragarria izan zen. Tren batean sartu gintuzten denok; baina ez zen bidaiariena, baizik eta abereak eramatekoa. Amaiezina iruditu zitzaigun bidaia hura, pixka bat aurreratu orduko gelditu egiten ginelako, tropei pasatzen uzteko. Oker ez banago, bidaia hartan hil egin ziren trenean gurekin zetozen haur batzuk.

Norantz zindoazten?

Ui! Ez genekien. Ez ziguten ezer esaten. Denbora joan, denbora etorri, urtarrila iritsi zen. Dena elurtuta zegoen, eta guk bagoi hartan jarraitzen genuen, zer jan eta zer jantzi ez geneukala. Ogi pusketa bat baino ez ziguten ematen. Urik edan nahi izanez gero, trena gelditzeko zain egon behar genuen, jaisteko. Baina ez ginen jaistera ausartzen, trena edozein unetan has zitekeelako martxan, eta gu han gelditu, bakar-bakarrik.

Non eman zenituzten Bigarren Mundu Gerrako urteak?

Saratov izeneko herri batean. Zeinen gogorra izan zen hura… Beste “haurren etxe” batean. Jantokira joateko, kalera atera beharra zegoen, baina oinetakorik ere ez geneukan. Eta ahi nazkagarri bat ematen ziguten gosaltzeko.

Izan al zenuten ikasketarik egiteko aukerarik?

Batzuek bai, eta beste batzuek ez. Gerrako urteetan, gizonek borrokara joan behar izan zutenez, lantegietara bidali zituzten ni baino pixka bat zaharragoak ziren haurrak -nire ahizpa adibidez, nik baino bi urte gehiago zituela-, gerrara joandako gizonen lanak egitera. Beharra zegoela badakit, baina hori sekulako gehiegikeria izan zen. Oso gogorra izan zen. Gerra urteak batez ere. Oso esperientzia gogor eta estugarria. Ez dut izenik gogoratzen, ezta leku eta data askorik ere, baina estualdia bai. Hori, oso ondo gogoratzen dut. Eta oraindik ere sentitzen dut.

Aurea Diaz de Guereñu

Zer gertatu zen 1945ean gerra amaitutakoan?

Moskura eraman gintuzten gutako asko. Karrera bat egiteko garaia zen. Nik Medikuntza ikasi nahi nuen, baina lekurik ez zegoenez, Kimika ikastera joan behar izan nuen. Moskutik kilometro batzuetara zegoen ikastetxea. Karrera amaitu nuenean, hantxe gelditu nintzen lanean, laborategi batean. Handik bi urtera, emakume batek berarekin Uraletara joateko proposatu zidan, eta baiezkoa eman nion. Nire ahizpa Carmen ezkonduta zegoen eta Moskun bizi zen, eta beste ahizpa, Tbilisin ibili zena, Biologia ikasten ari zen.

Bizitza aurrera zihoan, eta lanean jarraitu beharra zegoen…

Bai ba. Hiru urte eman nituen Uraletan, 53tik 56ra. Behin, ahizparekin telefonoz ari nintzela, Espainiara itzultzeko jendearen izenak hartzen ari zirela esan zidan, eta nire izena eman zutela. Nik ezezko biribila eman nion. Ez nuela itzuli nahi. A zer nolako nahigabea eman nion ahizpari!

Hainbeste denbora igaro ostean, ez al zenuen zure sendiarengana itzultzeko beharrik sentitzen?

Lagun onak egin nituen, laborategian gustuko lana neukan, miseria aldiak joanak ziren… Egonkortuta nengoen erabat. Nik ez nuen itzuli nahi, baina paper guztiak prestatu zizkidatenez, ez nuen beste aukerarik izan.

Euskal Herrira itzuli zinenean, dena berria irudituko zitzaizun. Zaila egin al zitzaizun egokitzea?

Bai, oso. Oso zaila. Gainera, ahaztu egin zitzaidan gaztelaniaz hitz egiten. Hasieran, hitz egiten ez nekienez, barre besterik ez nuen egiten. Ahizpa guztien artean alaiena nintzela esaten zuten!

Aurea Diaz de Guereñu

Inoiz sentitu al duzu Errusiara itzultzeko beharrik?

Bai. Hara itzultzeko eskaera eta guzti egin nuen. Horrenbestekoa izan zen jasotako kolpea, hain handia… Hona itzuli nintzenerako, emakumetua nengoen. 28 urte neuzkan, ikasketak. Nire ahizpak ezkonduta zeuden ordurako, egina zeukaten beren bizitza. Baina nik… Gainera, zaila zen gure arteko elkarbizitza. Oso herrialde ezberdin batetik nentorren, eta hemen ez nintzen eroso sentitzen. Nik beste ohitura batzuk neuzkan. Harrigarria iruditu zitzaidan, adibidez, nire soldata etxean eman beharra. Dirudienez, hemen ohitura hori zegoen.

Gezurra dirudi zenbat urte behar izan ziren gerra amaitu zenetik Gurutze Gorria lehen itzulketak egiten hasi zen arte, 1956an.

Bai. Gurasoak urte luzez ibili ziren gure bila. Erreklamazioak egin zituzten Frantziatik, Ingalaterratik eta Belgikatik. Baina alferrik. Aitak diru asko xahutu zuen gu itzularazteko asmoz. Nire bi ahizpa Ingalaterra joan ziren, baina urtebete baino lehen itzuli ziren.

Beraz, 1936tik 1956ra bitartean egon zinen etxetik kanpo, ia 20 urtez. Inork ez zuen pentsatuko horrenbeste denborako kontua izango zenik…

Hiru hilabeterako gindoazela esan zieten nire gurasoei, pentsa. Hainbeste denborarako joango ginela jakin izan balute, hobeto pentsatuko zuketen gu itsasontzi hartan sartu baino lehen.

Aurea Diaz de Guereñu

Áurea, ba al duzu harremanik errusiarrekin, hizkuntzarekin…?

Bai. Hona itzuli nintzenean, han ezagututako lagunekin eta hara joandako beste batzuekin bildu nintzen. Eta, elkartzen ginenean, errusieraz mintzatzen ginen beti. Nik oso ondo egiten dut errusiera, errusiarren artean hezia naizelako, baita lanean ere. Ez dut ezertxo ere galdu, aukera daukadan guztietan hitz egiten dudalako. Oso ondo hitz egiten dudala esaten didate errusiarrek.

Izan al duzu bertara itzultzeko aukerarik?

Bai. Francoren garaian, senarrarekin batera ikustaldi bat egitera joan nahi izan nuen, baina astuna zen paperak bete eta baimena lortzea. 85ean itzuli nintzen Sobiet Batasunera. Aurten ere joatekoa naiz. Baina uda partean, ez baitaukat hotzak ibiltzeko batere gogorik!

Aipatu diguzun lekuetakoren bat ikustera joango al zara?

Orain egingo dudan bidaian, ez dut uste. Nahiago dut ezagutzen ez ditudan lekuetan ibili. Hiriburua behintzat ikusi nahiko nuke, ezagutzen dudan arren asko aldatu dela esan didatelako, eta inguruak ere bai. Erdi Aroko hiriak, adibidez.

Áurea Díaz de Guereñu (Pasai Antxo, 1926)

Josefa Áurea Díaz de Guereñu Pasai Antxon jaio zen, 1926ko azaroan. Artean 10 urte ez zeuzkala, Sobietar Batasunera joan zen, eta 20 urte geroagora arte ez zen handik itzuliko. Kimika ikasketak egin zituen, eta laborategi batean aritu da lanean, erretiroa hartu duen arte.

Emakume goxoa da, itxaropentsua, istorio asko dituena, nahiz eta gertatutakoaren zati txiki bat baino ez duela gogoratzen aitortzen digun.

Bitxikeria modura, esan dezagun etxera itzuli zen arte, 28 urterekin, ez zuela bere benetako izena eta jaioteguna zeintzuk ziren jakiterik izan. Jasotzen zituen gutun apurretan, “Aurita” deitzen zioten, eta berak Aurora izenaren txikigarria zela pentsatzen zuen. Bere lagunek “Aurita” izendatzen dute oraindik.

Bidaiatzea atsegin du. Orain, astia daukanez, ingelesa ikasten eta hiriak ezagutzen ibiltzen da. Azkenaldian, Praga, Viena, Budapest, Mallorca eta Ibizan izan da. Hurrengo bidaia, berriz, Errusiara egingo du. Baina, oraingo honetan, egun batzuetarako baino ez.

Iturriak:

Diario Vasco

Euskonews

 
Utzi iruzkina

Posted by on 2017/05/21 in Efemeridea

 

1937an etxetik kanporatutako andreak

Frankistek ia mila lagun egotzi zituzten beren kontrolpeko udalerrietatik.

1937ko otsailaren 13koa izan zen kanporaketa egunik latzena. 345 zibilek pasatu zuten frankisten eta errepublikanoen arteko muga. 209 pertsona egotzi zituzten frankistek Zumaiatik egun hartan: 68 emakume, 128 haur eta hamahiru gizon. Zarauztik, 63; Getariatik, 24; eta Deba eta Ondarroatik, bana. Eibartik barrena, beste 42 zibil bidali zituzten: 24 Zestoatik; Azkoititik hamazortzi.

Hurrengo egunean, beste 116 pertsona pasarazi zituzten kostaldeko korridoretik. Otsailaren 15ean, astelehena, beste 32. Handik aurrera, frankistek zibilak egozten segitu zuten, baina ez hain multzo handietan. 928 kanporatu —haurrak %55, emakumeak %41,3 eta gizonak %3,7— zerrendatu zituen prentsak otsail beltz hartan. Martxoan, beste 64. Guztira, 992. Hiru herri nabarmentzen dira bereziki: Zumaia (252 egotzi), Ondarroa (157) eta Mutriku (105).

Ez zuten ihes egin: bota egin zituzten

«Atzo 345 emakume, haur eta edadetu bota zituzten». ‘Euzkadi’ egunkariaren lehen orriko titulu nagusia, gaurko egunez, 1937an. Faxistek egunak zeramatzaten zibilak beren menpeko udalerrietatik kanporatzen. Mila inguru bidali zituzten guztira.

Ez, ez genuen ihes egin, bidali egin gintuzten. Anaia bat ihesi joan zelako, aita, ama eta lau ahizpak bidali gintuzten Bilbora. (…) Han sartu ziren arte berriz. Guk bi tropa sarrera ikusi genituen: hemen bat eta Bilbon bestea». Hemen Zumaian da. Gu Klara Urbieta Albizu da, etxekoen historia kontatzen, dozena bat urte zitueneko begietatik. «Herrira sartu zirenean, aita atxilotu zuten. Udaletxean preso egon zen. Libratu zuten pare bat hilabetera. (…) Gero hemendik bidali gintuzten».

1937ko otsailaren 13 hartan gogoa, nerabezarotik heldutasunera derrigorrean jauzi egindakoaren begietatik. Begirada asko. Eta argazki kamera baten begiak harrapatutako irudiak, beste nonbaitekoak diruditenak: arropa fardel, haurrak zapi zuri emakumeen beso nekatuetan, gudariz erditu ziren hondar-zaku ilara eta txarrantxak… Norberak bere memoria, baina memoria askok bat egiten. Asko baitziren argazki haietako ibilerak bizi izandakoak. Mila inguru, Euzkadi egunkariko izen zerrendei erreparatuz gero. Gehiago akaso, egunkari berean idatzita baitago Bilbora heldutako zibilen izenak bildu ahal izan zirela, baina beste herrialde batzuetara joandakoenak ez.

Joan. Militar matxinoek hala aginduta. Eusko Jaurlaritzaren eta Francoren ordezkariak presoen eta zibilen trukea negoziatzen ari zirenean. Nazioarteko Gurutze Gorria zuten bitartekari; Jaurlaritzak berehala salatu zuen otsailarekin hasitako zibil kanporaketak negoziazio guztien eta gizatasunaren aurkakoak zirela. Frankistek hartutako herri guztietan zerrendak prestatzeko agindu zutelako; nagusia aurrera —errepublikaren aldekoen lurraldeetara— joana zuten etxeak markatzeko. Eta markatu ostean, neurriak hartzeko.

Lehendabizikoak

Luisa Oruesagasti, Margarita Furundarena, Maria Larrea Larrañaga, Ana Alberdi Arozena, Luisa Elorza Narbaiza eta Esperanza Otaño Oiartza. Eta bederatzi ume. «Bilbora heldu dira Azkoitiko sei emakume koitadu, bederatzi umerekin —titiko batzuk tartean—, Gipuzkoako beren lurretik kanporatuta, etxetik egotzita». 1937ko otsailaren 9ko Euzkadi-ren lehen orrian jaso zituzten izenak. Azkoitiko emakume eta haur haiek guztiek gerora beste askok errepikatuko zuten kontaketa egin zuten: joandako etxeko gizonekin harremanetan jartzeko eta zortzi eguneko epean herrira bueltatzeko eskatzeko agindu zietela frankistek; «armarekin» bueltatzen ziren gizonei ez zitzaiela ezer gertatuko esan ei zieten. Behin epea beteta, frankistek 48 ordu eman zizkieten emazte, arreba, ama eta seme-alaba haiei. «Arerioaren eremura» pasatzeko» edo «Espainiako [faxisten menpeko] beste probintzia batera» alde egiteko.

Azkoititik bidalitako hamabost pertsona haiek otsailaren 8ko 19:30ean ailegatu ziren Bilbora. Astelehena zen. 09:30ean abiatuak ziren herritik, autobusean, Guardia Zibileko sarjentu baten eta zortzi gizon armaturen zaintzapean. Elgoibarren ordu eta erdiko geldialdia egin zuten, ibilgailua tropez inguratuta zutela. Etenaldiaren ostean, trenbide ondotik kilometro inguru egin zuten oinez; errailei segitzeko esanda utzi zituzten, hiru kilometro ingurura Maltzaga zegoela. Zapi zuria eskuan eta bala hots artean egin zuten bidea. Maltzagan egin zieten harrera milizianoek; auto blindatuan eraman zituzten Eibarrera; handik Bilbora, trenez.

Biharamunean, otsailak 9 zituen, Elgoibartik egotzitako zazpi emakume eta zazpi haur heldu ziren Eibarrera. Elgoibar-Maltzaga-Eibar-Bilbo ibilbidea egin zuten haiek ere. Otsailaren 10ean, Elgoibartik eta Zestoatik bidalitako 32 zibil iritsi ziren Eibarrera, bide beretsua eginda.

Gero eta gehiago

Otsailak 11. Osteguna. 128 zibil heldu ziren Bilbora: Mutrikutik, 105; Elgoibartik, hamabi; eta Altzolatik, hamar. Gero eta luzeagoak ziren Gipuzkoako herrietatik kanporatutakoen zerrendak, denbora behar zen Euzkadi egunkariak temoso jasotzen zituen izen-abizen haiek denak irakurtzeko. Ondarroa eta Lekeitio artean zegoen gerra frontea, eta hura zeharkatuta pasatu ziren gehienak. Kostaldeko korridoretik gero eta jende gehiago pasarazten zuten, baina Eibar-Maltzaga bidea ez zuten itxi. Egun hartan kanporatu zuten Benita Bernedo Lariz, esaterako, Altzolatik; hala jasota dago haren izena orduko prentsan; hala dio Ahotsak.com biltegian jasotako testigantzan: «Mutrikuko salaketa batengatik telefonista lanetik bota ninduten, por ser roja. (…) Gero, senarra eremu gorrian zuten andre guztiak botatzea agindu zuten. Ni bota ninduten. Neure ama ere bai, aita ere gorriekin baitzegoen. (…) Ezer gabe, soinean soinekoak, maleta txiki batekin, Elgoibarko Maltzaga bitartean trenbidean oinez… guardia zibilekin… eta ni, hilabeteak zituen gure Koldorekin, euria goian-behean zela busti-busti eginda, guardia zibilekin, a la zona roja botata».

Otsailak 12. Ostirala. 153 zibilen txanda. Haietatik 119k —Ondarroakoak 109, Azpeitikoak bost, Zestoakoak bi eta Debakoak hiru— kostaldetik zeharkatu zuten fronteko lerroa. Jende pilo hartan bazen beste guztien artean nabarmendu zen bat: Agustina Berridi Iturriza. Ondarroarra. 96 urte. Eibar-Maltzaga korridoretik, berriz, 34 pertsona pasatu ziren, donostiar eta elgoibartar bana eta 32 azkoitiar.

13ko kolpea

Otsailaren 13koa izan zen kanporaketa egunik latzena. Larunbata zen. 345 zibilek pasatu zuten frankisten eta errepublikanoen arteko muga. Batzuk bezpera gauez ailegatu ziren Ondarroara. Gehienak, hala ere, larunbat goizean bertan. «Gu bota egin gintuzten, gorriak ginelako. Anai-arreba zaharrenak aitari laguntzera joan ziren, trintxerak egitera. (…) Gero, beste jende hau nagusi hasi zenean, ama lau umeekin bidali zuten. Sei ginen. Nik, 7 urte; arrebak, 2; ni baino hiru eta sei urte zaharragoak besteak. Hor joan ginen amarekin, ijitoak bezala, kanporatuta!». Akelino Osa Elosua da, Ahotsak.com gunetik hizketan, umetako oroitzapenak aletzen. «Zumaian bazegoen kamioi bat, errusiarra, eta han sartu gintuzten. Euri txikia zen, gainera, eta Debaraino eraman gintuzten. Deban jaitsi eta, kostatik-kostatik, Mutriku eta Ondarroatik barrena, Lekeitioraino joan ginen. Oinez. Ondarroan zubi bat puskatuta zegoen, eta gudariek lagundu ziguten beste aldera pasatzen, eskutik helduta».

209 pertsona egotzi zituzten frankistek Zumaiatik egun hartan: 68 emakume, 128 haur eta hamahiru gizon. Zarauztik, 63; Getariatik, 24; eta Deba eta Ondarroatik, bana. Eibartik barrena, beste 42 zibil bidali zituzten: 24 Zestoatik; Azkoititik hamazortzi. Umeak ziren gehienak. Ume zen Iñaki Murua Arregi zarauztarra amari herritik joan behar zuela esan ziotenean; Zarauzko Udalak jasotako testigantza batean daude haren bizipenak: «Amak 10 eta 8 urtekoak —ni eta Kepa anaia— hartu gintuen; arreba, Donostiako osabarekin; eta Imanol, aitona-amonekin utzita. Autobus batean eraman gintuzten taldean. Frontea Ondarroa eta Lekeitio artean zegoen. Laurel y Hardy-ren eta Charloten pelikuletan ikusten genituen tipokoa zen fronte hura, zakuekin eta trintxerekin eginda. Menditik tiroak entzuten ziren eta umeak-eta amaren eskutik helduta joan ginen. Beste aldekoek bazekiten gu joatekoak ginela, zain zeuden eta». Muruaren memoriatik deskribatutako irudiak bat egiten du argazkietan ikusten denarekin: «Lagundu ziguten zaku gainetik pasatzen eta kamioi zahar hartan beste aldera pasatzen».

Argazkiak. Batzuk, akorduan iltzatuta, eta besteak, akorduaren pizgarri. Andoni Odriozolarentzat, esaterako. «Zarauztik bidali egin gintuzten. Ama eta hiru anaia. (…) Txilikureneko Hermenejilda gurekin zela badakit, neure burua aldizkari batean ikusi izan dudalako, argazki batean, hari eskua emanda. 4 urte nituen». Duela 77 urte.

Hurrengo egunean, beste 116 pertsona pasarazi zituzten kostaldeko korridoretik. Otsailaren 15ean, astelehena, beste 32. Handik aurrera, frankistek zibilak egozten segitu zuten, baina ez hain multzo handietan. 928 kanporatu —haurrak %55, emakumeak %41,3 eta gizonak %3,7— zerrendatu zituen prentsak otsail beltz hartan. Martxoan, beste 64. Guztira, 992. Hiru herri nabarmentzen dira bereziki: Zumaia (252 egotzi), Ondarroa (157) eta Mutriku (105).

Humanitariotik ezer ez zuten korridore haietan barna hasi zen askoren exodoa. Bonbardaketak, gosea, gerrako haur sailkapena eta atzerriko errefuxiatu koloniak eta erbestea ezagutu zituzten ugarik. «Orain ikusten dira, bada, umeak-eta ihes egiten? Halaxe pasatu ginen gu, balak sumatzen baina oinez». Kepa Murua zarauztarra da, bere 8 urteetako Lekeitio gogoratzen. Denen errepika errepikatzen. «Bota egin gintuzten». Ihesik gabe.

2017an eginiko omenaldian, protagonistetatik 38 bertaratu ziren.  «Ama nora goaz?» dokumentala ere erakutsi zuten eta hemen ere protagonistetako 11 agertu ziren beraien oroitzapenak kontatuz.

Kanporaketak 13 herritan gertatu ziren: Elgoibar, Mendaro, Mutriku, Deba, Zumaia, Getaria, Zarautz, Azpeitia, Azkoitia, Zestoa, Beasain, Lazkao eta Donostia. Arrazoia? Sendian errepublikarren bat izatea…

Iturriak

 

Doodle – Emakumearen Nazioarteko Eguna

Resultado de imagen de doodle día internacional de la mujer 2017 

Emakumeak

 
Utzi iruzkina

Posted by on 2017/03/07 in Sin categoría

 

Doodle – Trappist-1-Lurraren tankerako 7 planeta aurkitu dituzte, Eguzki Sistematik at

Izar nano baten inguruan jiraka omen dabiltzala; horietan ur likidoa aurkitzeko esperantza dute zientzialariek eta bizitza aurkitzeko itxaropenean egon daitezke haietako hiru.

Exoplaneta deritzo gure Eguzki Sistematik kanpo dauden planetei. Mundu osoko ikertzaileen artean egindako ikerketa batean aurkitu dituzte 7 planeta berri, Lurretik 40 argi urtera dagoen izar nano eta hotz baten inguruan —Trappist-1 izenekoa— jiraka.

Badute horietan bizitza aurkitzeko esperantza, planeta horietako batzuetan ur likidoa egon daitekeen susmoa baitute. Orain planeta horietan dauden osagai kimikoak atzematea izango da helburua, urik baden atzemateko esperantzan, batez ere.

 
Utzi iruzkina

Posted by on 2017/02/23 in Doodle